Vragen? Bel ons gerust op 035 625 20 51

Meerwaarde debatteren over mediawijsheid: interview met Else van Nieuwkerk

Op meer en meer scholen wordt er aandacht besteed aan mediawijsheid. En dat is niet zo gek. Media beheersen tenslotte een steeds groter deel van ons leven, en dat geldt zeker voor de jongste generaties. Of het nu gaat om het herkennen van nepnieuws, nadenken over wat je online allemaal over jezelf deelt of wel of geen smartphones in de klas: mediawijsheid is een onderwerp waar je het op school eigenlijk met elkaar over moet hebben. Een goede manier om dit gesprek te starten is door het organiseren van een debat in de klas, zo weet Else van Nieuwkerk, directeur van de Stichting Nederlands Debat Instituut.

Waarom is debatteren nuttig voor scholieren?
“Je kan debatteren eigenlijk zien als gymmen met je hersenen. Het draagt bij aan een betere mondelinge taalvaardigheid van leerlingen en ook aan een scherpere denkvaardigheid. Dit is iets dat we niet alleen terugkrijgen van leerlingen, docenten en schoolleiders, ook blijkt het uit verschillende onderzoeken naar de effecten van debatteren. Door met elkaar in debat te gaan, leren kinderen en jongeren om zich beter verbaal te uiten, zorgvuldiger te luisteren en altijd nieuwsgierig te blijven naar de ideeën van anderen. En dat zijn niet alleen nuttige vaardigheden voor de individuele leerlingen. Het is ook hard nodig om de komende generaties klaar te stomen voor een democratie die werkt.”

Wat maakt mediawijsheid een geschikt onderwerp om met de klas over in debat te gaan?
“Het is allereerst een onderwerp dat de leerlingen echt aanspreekt, omdat het over hun leven gaat. En over zaken waar zijzelf of hun vrienden daadwerkelijk tegenaan
lopen. Denk aan een filmpje dat wordt gedeeld zonder dat ze daar toestemming voor hebben gegeven, pesten in de WhatsApp-groep of de verantwoordelijkheid van vloggers. Het is hierdoor eenvoudig om de stellingen aan te laten sluiten op wat de leerlingen dagelijks meemaken. En dat zie je terug in het debat: ze herkennen zich snel in het ‘probleem’ en komen direct met allerlei persoonlijke anekdotes.”

“Daarnaast zijn er nog tal van mediawijsheidthema’s waarbij we er nog niet helemaal uit zijn hoe we daar het beste mee om kunnen gaan of wat de beste oplossingen zijn. Met een debat in de klas kan je leerlingen via de stellingen deelgenoot maken van de voor- en tegenargumenten die bij de oplossingen komen kijken. Daardoor voelen ze zich niet alleen meer betrokken, ook zien ze in dat een kant-enklare oplossing vaak lang niet zo makkelijk is. Dat niet alles zwart-wit, maar eerder grijs is. En dat er allemaal verschillende partijen een stukje verantwoordelijkheid hebben. Ouders, docenten, schoolleiders, bedrijven, influencers, de overheid en zijzelf natuurlijk ook.”

Waar moet je als docent op letten bij het organiseren of begeleiden van een debat over mediawijsheid?
“Bovenal is het belangrijk om voor een duidelijke format te kiezen. Hier is online genoeg informatie over te vinden (zie kader), tot een heus stappenplan aan toe. Zo is het voor een debat bijvoorbeeld essentieel dat de leerlingen niet elkaar moeten overtuigen, maar een onafhankelijke derde partij: de jury.”

“Zorg daarnaast dat je werkt met een opgelegd standpunt. En dat leerlingen – ongeacht hun eigen mening – dus nadrukkelijk vóór of tégen een bepaalde stelling moeten zijn. Dat maakt de drempel om te spreken veel lager. Het geeft ze de vrijheid om alle argumenten die ze maar kunnen bedenken in het debat te brengen, omdat ze alleen maar een standpunt hoeven te verdedigen in plaats van zichzelf. Maak van te voren dan ook goed duidelijk dat ze deze vrijheid hebben, dat zal de levendigheid van het debat vergroten.”

“Wees je ten slotte bewust van je eigen rol. Als docent ben je moderator, maar geen deelnemer. Dat betekent dat je leerlingen natuurlijk wel kan vragen om een argument toe te lichten of uit te diepen, maar dat je géén oordeel geeft over het argument zelf. Zeker niet tijdens het debat, want dan beïnvloed je het te veel. Uiteindelijk is het aan de jury om te bepalen welke argumenten overeind zijn gebleven. Het modereren van een debat is een vaardigheid waar je je als docent wel wat in moet verdiepen om het goed te kunnen doen. Hier zijn online goede tips voor te vinden (zie kader, red.).”

ZELF AAN DE SLAG MET HET MEDIAWIJSHEID DEBAT

Het Mediawijsheid Debat is een discussiestarter voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Op www.mediawijsheiddebat.nl zijn vier stellingen over verschillende mediawijsheidthema’s beschikbaar gesteld en voorzien van een inleidende video. Tijdens een lesuur is het mogelijk om één thema en één stelling uitgebreid te behandelen. Het gesprek dat hiermee op gang komt, geeft de docent en leerlingen meer inzicht in elkaars belevingswereld, overwegingen, behoeftes en normen en waarden als het gaat om media. Afgelopen november opende de Week van de Mediawijsheid met een debat over mediawijsheid in Beeld en Geluid. Dit debat is op de website terug te kijken.

Scroll to Top